نکاتی از دستور زبان روسی-۶

نکاتی ظریف در خصوص تفاوت صفات با صفات فعلی مجهول (شکل کامل و کوتاه)    страдательные причастия и отглагольные прилагательные

در مطلب حاضر قصد دارم به نکته بسیار مهمی برای تشخیص صفتها از صفات فعلی بپردازم. منظور از صفت در اینجا صفتهایی است که از فعل ساخته شده و همانند صفات فعلی قبل از پایانه صرفی دارای нн- می باشند.

در ابتدا و در مورد صفات یادآورد می شوم، صفتهایی که قبل از پایانه صرفی دارای حرف н هستند، در شکل معمولی خود یا یک н دارند و یا دو н . به چند مثال توجه کنید:

красный - синий - верный - дружный - опасный - жадный - .... и т.п

странный - рассеянный - барабанный - караванный - диванный - .... и т.п

واضح است که هنگام تلفظ و شنیدن این دو دسته از صفتها نیز میتوان به تمایز آنها پی برد. به این معنی که нн در صفتهای دسته دوم بصورت مشدد ادا شده و مکث بیشتری بر روی آنها می شود. این امر همچنین در شکل کوتاه هر دو دسته از صفات رعایت شده و قابل تشخیص می باشد (هر چند از برخی صفتها در مثالهای فوق صفت کوتاه ساخته نمی شود).

صفتهای که ما در این مطلب مد نظر داریم هیچیک از موارد فوق را شامل نمی شوند. بلکه صفتهایی هستند که از فعل ساخته شده (отглагольные прилагательные) و همانند صفت فعلی زمان گذشته مجهول ( страдательное причастие прошедшего времени) به нный- ختم می شوند. البته لازم به ذکر است که صفت فعلی مجهول ترجمه اصطلاح گرامری причастие страдательного залога و یا страдательное причастие می باشد که البته احتمالا فقط برای افرادی که روسی بلدند قابل فهم است ... و گرنه این نوع کلمات در زبان فارسی صفت مفعولی خوانده می شوند: نوشته شده - خوانده شده - ... . نکته دیگر اینکه اصولا چنین تفکیکی در مطلب مورد اشاره بین صفتهای مشتق از فعل و صفتهای فعلی از نظر گرامری صورت نگرفته، بلکه امری است که از تفاوت معنایی و لغوی این دو دسته ناشی می شود. بدین معنی که صفتهای مشتق از فعل دقیقا بر اساس روش ساخت صفتهای فعلی زمان گذشته مجهول که از افعال متعدی اغلب دارای نمود مطلق (переходные глаголы совершенного вида) ساخته شده و تنها از نظر کاربرد با دیگر لغات تفاوت دارند. در ادامه مطلب و با چند مثال، مطلب واضحتر می گردد.

حال بپردازیم به مطلب اصلی مان؛

در ساختن صفتهای فعلی مجهول (страдательные причастия - причастия страдательного залога) از برخی افعال متعدی (переходные глаголы) ، صفت فعلی که ساخته می شود، در انتهای خود پایانه нный- را دارد. چند مثال:

прочитать : прочитанный     -       написать : написанный        -           придумать : придуманный

واضح است که افعال متعدی مورد نظر افعالی هستند که مفعولشان در В.п و بدون حرف اضافه بکار می رود. اینکه این مفعول چه کلمه ای باشد، بستگی به هماهنگی و همگونی معنایی دارد. مثلا میتوان گفت: построить дом , построить отношения اما نمی توان گفت: построить человека .

حال مشکل آنجایی پیش می آید که نمیدانیم صفتهای فعلی ساخته شده از نظر کاربرد معنایی صفت هستند یا صفت فعلی . مثلا از فعل организовать ، صفت فعلی организованный ساخته می شود و این کلمه به نوبه خود مثلا با دو موصوف زیر بکار می رود:

организованный человек          -              организованный концерт

حال چند نشانه برای شناختن صفت از صفت فعلی برایتان ذکر می کنم:

  1. صفت در چنین مواردی از نوع کیفی (качественный) بوده و می توان برای آن مترادف معنایی پیدا کرد. مثلا برای مورد فوق:   порядочный человек .
  2. صفت را در چنین کاربردهایی نمی توان با فعلش توضیح داد. یعنی معنای صفت کاملا از معنای فعلی که از آن مشتق شده جدا بوده و معنای جدیدی بخود می گیرد. توضیح دادن صفت با فعلش در چنین حالتی معمولا امکان پذیر نبوده و معنای جالبی نمی دهد:

организованный человек : человек, которого организовали !!!

3.  برعکس آن، صفت فعلی را میتوان با استناد به معنای فعل بطور کامل توضیح داد و کمتر می توان برایش مترادف معنایی یافت:

организованный концерт : концерт, который организовали.

4. یکی دیگر از معیارهای تشخیص صفت بودن اینگونه کلمات، اسمی است که بعنوان موصوف بصورت صحیح همراه با صفت بکار می رود، ولی همین اسم در کنار فعل که منشاء ساخته شده صفت بوده، از نظر معنایی قابل بکار رفتن نبود:

взволновать мать

взволнованная мать

ترکیب بی معنی (نگران کردن صدا!!) взволновать голос

ترکیب با معنی (صدای نگران) взволнованный голос

مثالهای بیشتر:

измучить путника - измученный путник       - измучить голос - измученный путник

утомить человека - утомлённый человек     -       утомить лицо - утомлённое лицо

در نوشتن مطلب فوق، از اطلاعات شخصی و همچنین مطالبی از اینجا استفاده شده است.

۴ دیدگاه

  1. бедная می‌گوید:

    !здравствуйте
    большое спасибо за такая полезная информация

    پاسخ دادن
  2. محیا می‌گوید:

    با سلام من دانشجوی شما هستم و تازه با این وبلاگ آشنا شدم. بسیار مفید و قابل توجه است

    پاسخ دادن

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *